in ,

Moeder lichtte haar zoons op voor 166.000 euro: ‘Wat ze met het geld deed? Geen idee’

Vader werkt, moeder doet de huishouding, de kinderen studeren; de familie Van Hoorn is een van de normaalste gezinnen van Nederland.

Tot mei 2016, als blijkt dat een van de leden de rest van het gezin al jaren bedondert. Over een oplichtingszaak waarvan de gevolgen nog twintig jaar lang voelbaar zullen zijn. „Er werd gewoon 12.000 euro cash per maand opgenomen.”

Op de tafel ligt een stapel papier. Uitgeprinte e-mails. Brieven van advocaten. Machtigingen. Het is lang niet alles.

„Herinneringen van schulden, enveloppen met aanmaningen… In een krat bij mijn vader ligt nog veel meer”, zegt Nick van Hoorn (35).

Op de enveloppen staat zijn naam, maar het is post die hij nooit kreeg. Omdat het verstopt werd op zolder.

Naast hem in de woonkamer in Nijverdal zit zijn broer Frans (33) uit Hoenderloo. Ook hij heeft zo’n berg met brieven, net als hun jongste broer (27).

Het verhaal erachter is zo bizar, dat ze er om lachen. Iets anders lukt niet in de situatie waarin ze verzeild zijn geraakt.

„Ik geloof het nog steeds niet, eigenlijk”, zegt Frans. „We zijn opgelicht door onze moeder. Voor 166.000 euro.”

‘Bent u de heer Van Hoorn?’
Het verhaal begint voor de broers op 12 mei 2016. Op die donderdag krijgt Nick van Hoorn van zijn werkgever te horen dat de handhavingsdienst van DUO, de Dienst Uitvoerend Onderwijs, op zoek is naar hem. Het is dringend. Hij is verbaasd. „Op zoek naar mij? Ik had geen idee waar het over ging.”

Hij belt, nog diezelfde dag. ‘Bent u de heer Van Hoorn, geboren op 5 februari 1986 in Rotterdam en is dit uw burgerservicenummer?’

Wanneer hij dat bevestigt, komt de boodschap die zijn leven, en dat van zijn familie, voorgoed zal veranderen.

‘Nou meneer, u heeft een studieschuld van ruim 57.000 euro, en die moet u gaan terugbetalen’.

Zijn eerste reactie; dit klopt niet. Hij vraagt de DUO-medewerker het nogmaals te checken, maar het blijkt wel degelijk om hem te gaan.

„Daarna heb ik direct mijn broers geappt.” Bevreesd nemen Frans en de jongste broer, die liever anoniem blijft, ook contact op met de instantie.

Ze krijgen dezelfde boodschap. Beiden blijken ze er voor meer dan 50.000 euro in het krijt te staan. In totaal zijn de drie broers DUO 166.000 euro schuldig. Terwijl ze nooit een cent hebben geleend. Toch?

Verhuizing na verhuizing
De familie Van Hoorn is een familie zonder vaste plek. Dat komt door het werk van vader, Frans senior.

Als beroepsmilitair wordt hij iedere drie, vier jaar elders gestationeerd. Voor de kinderen betekende het: vriendjes maken, en weer afscheid nemen.

„De enige constante was het eigen gezin.” Dat bestaat in totaal uit negen leden: Nick, Frans en hun jongste broer hebben nog een jonger zusje, daarnaast had hun moeder nog drie kinderen uit een eerder huwelijk.

„Onze vader was veel weg”, vertelt Nick. „Hij heeft uitzendingen gedaan in Afghanistan en Bosnië, hij was jarenlang alleen in het weekend thuis.”

Een voordeel van die baan: het inkomen. Als Nederlandse militair in Duitsland kreeg Frans van Hoorn senior buitenlandtoeslag, daarnaast kon hij spullen als een auto belastingvrij kopen. „Hij verdiende riant.”

Zuinig zijn, boeken delen
Met zijn vrouw heeft hij de afspraak dat hij voor het geld zorgt, als zij de zorg om het huishouden voor haar rekening neemt.

De studie van de kinderen bekostigt hij ook, op voorwaarde dat de zoons thuis blijven wonen, in Bad Bentheim.

„Als we uit wilden, of zelf op vakantie gaan met vrienden, de extra dingen… dat moesten we zelf betalen”, vertelt Nick.

„Maar Frans en ik gingen nooit, maar dan ook nooit uit. Ons leven was studeren, gamen, studeren en gamen. Thuis.”

En zo gaat het, in 2004. „Mijn broer en ik gingen tegelijkertijd Bedrijfskunde studeren aan de Universiteit Twente”, vertelt Nick.

„Om geld te besparen kochten we één stel boeken.” Hij lacht. „Vijf, zes jaar hebben we aan hetzelfde bureau naast elkaar een boek gedeeld.

Tot grote frustraties af en toe. Maar het was voor een goed doel”, zegt hij. „We wilden onze vader niet met extra kosten opschepen. Die boeken waren best prijzig.”

‘Je moet je mond hierover houden’
Stomverbaasd belt Nick die donderdag 12 mei 2016 zijn moeder op. ‘DUO zegt dat ik een studieschuld heb van 57.000 euro!

Dat kan toch niet?’ Het wordt stil aan de telefoon. „En toen zei ze ineens: ‘Ja, Nick, dat klopt, maar je moet je mond hierover houden tegen je broers en je vader. Ik ga het oplossen, ik krijg binnenkort mijn AOW en dan ga ik het afbetalen’.”

Wat is hier in hemelsnaam aan de hand, vraagt hij zichzelf af, als hij heeft opgehangen. Ken ik mijn eigen moeder wel? Zij kan mij toch niet hebben opgelicht? Wat!? „Ik was de weg helemaal kwijt.”

Niet ‘warm’
Tot dat moment was de band met hun moeder goed. „Daar mankeerde niets aan.” Vragen hoe de studie ging, deed ze niet en in het werkzame leven van de zoons, daarna, was ze niet geïnteresseerd, maar dat waren ze zo gewend.

Ze kenden niet anders. „Pas als je het daar met anderen over hebt, snap je dat dat best gek is”, zegt Frans.

Nick knikt. „Ze was niet ‘warm’. De moeder van mijn vriendin doet iets uit liefde. Als mijn moeder iets voor je deed, verwachtte ze drie dingen terug.”

Confrontatie
De broers eisen een gesprek. Na contact met DUO zijn ze erachter gekomen dat hun moeder voor ieder van hen een basisbeurs, OV-studentenkaart, aanvullende beurs en de maximale lening heeft aangevraagd.

Geld dat ze nooit gezien hebben, laat staan in handen hebben gehad, maar nu wel moeten terugbetalen. Direct, want ze zijn al te laat. „We hadden daar in 2014 mee moeten beginnen.”

”Het geld was in het huishouden gaan zitten, zei ze.”
– Frans en Nick van Hoorn

Ze stemt toe, maar op voorwaarde dat hun vader er niet bij is. „Die wist nog nergens van.” Een paar dagen na het nieuws komen de vragen op tafel.

„Waarom heb je het gedaan? Waar heb je het gelaten? Als je moest lenen, waarom heb je het ons niet gevraagd?”

Maar antwoorden krijgen de broers niet. Althans, geen echte. „Het geld was in het huishouden gaan zitten, zei ze.”

„Het geld was in het huishouden gaan zitten, zei ze.” ‘Toen ging de beerput open’
Ze geloven haar niet. Ze gaan spitten.

Al snel blijken er rekeningen te zijn. Drie stuks, voor iedere broer een, met bijbehorende pas. Aangevraagd door hun moeder, zonder dat ze er zelf ooit een handtekening voor hebben gezet.

„We hebben bij de bank de hele historie opgevraagd”, vertelt Nick. „En toen ging de beerput open.”

Uit de stapels met afschriften kunnen ze opmaken dat hun moeder van 2004 tot en met 2012, iedere maand, een dag na het storten van het studiegeld, contanten kwam pinnen.

Lees ook  Bijna niemand weet het. Denk jij te weten hoe de vijfde zoon heet?

De ene keer bij de bank in Oldenzaal, de andere keer in Losser. Frans: „Eerst 800 euro met deze pinpas, een minuut later hetzelfde met die van Nick, daarna met die van onze jongste broer. Alsof we daar met zijn drieën zouden staan.”

De broers dwingen hun moeder, na het gesprek, om het hun vader te vertellen. „Hij zat thuis, een biertje te drinken”, vertelt Nick. „Ze heeft hem gezegd: ‘Frans, ik pak mijn spullen, ik ga weg’.” En ze vertrok. „Na 38 jaar huwelijk.”

Oma
Ze zijn niet de enige slachtoffers. Ook hun oma werd, een paar jaar voor haar overlijden, beroofd. Van 60.000 euro spaargeld.

„Mijn moeder heeft de bank gebeld en zich voorgedaan als haar”, vertelt Frans. Bij het opruimen van oma’s woning had ze, in de papieren, de benodigde gegevens gevonden.

„Of ze alsjeblieft de pincode en pas konden opsturen, want die was ze kwijt. Heeft de bank gewoon gedaan.”

Wanneer Frans alle transacties van alle rekeningen, waaronder die van hun vader en oma in Excel onder elkaar heeft gezet – „dat kostte me zes dagen” – blijkt de grootte.

„Ze pinde duizenden euro’s per maand weg”, vertelt Frans. Tien mille was geen uitzondering. „Soms was het 12.000 euro. Waar het bleef, geen idee.”

‘U verdoet alle moeite!’
Inmiddels zijn ze bijna vijf jaar verder. Waarom deed hun moeder hen dit aan? Wat is er met het geld gebeurd? Is er nog iets van die meer dan 160 mille over?

Leeft ze er nu van, samen met hun jongste zusje en haar man, waar ze een tijd bij in woonde? Dat zou best kunnen.

Ze weten dat hun moeder kluisjes had, waar zij niet bij konden, en dat zij en hun zusje allesbehalve een sober leven leiden…

Maar de waarheid is: ze weten het niet. En dat vreet aan de broers, nog steeds. Omdat ze wel honderd vragen hebben, maar op geen een daarvan een antwoord krijgen. Want de enige die het weet, is hun moeder. En die zwijgt. Ook tegen deze krant.

Nadat de telefoon twee keer is overgegaan, neemt ze op. De vrouwenstem klinkt vriendelijk, als ze groet. Maar zodra ze de namen Nick en Frans van Hoorn hoort, verandert dat.

Nog voor er ook maar een vraag gesteld is, klinkt het fel: „U verdoet alle moeite, voor mij is de zaak afgedaan. U hoeft mij niet meer te bellen. Dankuwel.” En dan hangt ze op.

Brieven tussen de tafellakens
Er is iets geestelijks mis met hun moeder, daar houden de broers het maar op. Dat moet wel. Er werden geen grote aankopen gedaan, op tafel stonden gewoon aardappels, vlees en groenten. „Had ze een gokverslaving?

Zat ze aan de medicijnen? Dat hebben we vaak geroepen”, zegt Frans. „Maar ik heb niks gemerkt in al die jaren.”

Dat was omdat hun moeder daar haar uiterste best voor deed. In de periode tussen het afstuderen in 2012 en de ontdekking in 2016, stuurt DUO vanaf 2013 de ene brief na de andere naar Bad Bentheim.

‘Betreft: Terugbetalen lening’. Ze zien er nooit ook maar een van. Ongeopend worden ze door hun moeder verstopt.

„Toen ze weg was, ben ik met pa het hele huis door gegaan”, vertelt Frans. „Onder het kleed: rekeningen. Tussen de tafellakens. Op zolder. Overal waar je maar kan bedenken.”

Ook werd duidelijk waarom de familie soms in de buurt raar aangekeken werd. „De tuinman werd niet betaald, de man die de verwarming repareerde…

In heel Bentheim zaten zo’n 25 bedrijven die nog geld kregen.” Bij elkaar opgeteld, zo’n 40.000 euro

. „We hebben om uitstel gevraagd, mijn vader heeft zijn auto verkocht, en in twee jaar tijd had hij alles afbetaald.”

Vreemd gedrag
Met de kennis van nu, noemen ze haar gedrag wel vreemd. „Mijn moeder trok altijd de stekker van de telefoon eruit”, zegt Frans. „‘Waarom doe je dat?’

Dat is nu logisch. Al die mensen die nog geld tegoed hadden, gingen natuurlijk bellen.” Ook kon hij nooit zomaar even naar zolder.

„Dan liep ze altijd mee, want daar lagen die ongeopende brieven. Maar ja, bedenk dat maar, als je het niet weet.”

”In heel Bentheim zaten zo’n 25 bedrijven die nog geld kregen”
– Frans en Nick van Hoorn

Zaak tegen DUO
Waar hun moeder uit beeld verdween – „we hebben sinds 2016 niets meer van haar gehoord, ook haar andere kinderen hebben de banden verbroken” – voerden zij strijd.

Er wordt door de drie broers en hun vader aangifte gedaan van oplichting en valsheid in geschrifte, maar ruim 1,5 jaar later horen ze dat het niet tot een zaak leidt, omdat er volgens het Openbaar Ministerie te weinig bewijs is. Ondanks een audio opname, waarin ze de oplichting toegeeft.

Tegelijkertijd gaan ze in beroep tegen de vordering van DUO, de dienst die zich in hun ogen kil opstelde. Ze vertellen wat er gebeurd is, tonen de rol van hun moeder aan.

Met succes, in eerste instantie. Nick: „Maar DUO liet het er niet bij zitten, ze gingen in hoger beroep. Daar hebben ze gelijk gekregen.”

Bepalend daarin is uiteindelijk de OV-chipkaart, waarmee ze in 2011 een aantal keer naar Rotterdam reisden.

Daar volgden de broers een master, parallel aan hun studie in Enschede. Bad Bentheim-Enschede deden ze altijd per auto, naar Rotterdam pakten ze de trein.

Een paar keer slechts, want ‘het was meer reistijd dan studie’. „Het merendeel van de colleges hebben we overgeslagen, we focusten ons op de tentamens.”

Maar op basis van die OV-kaart hadden ze volgens de Centrale Raad van Beroep wel kunnen en moeten weten dat daar een studiefinanciering aan gekoppeld was.

‘Zij hadden op dat moment navraag kunnen (en moeten) doen naar de toekenningen en de eventueel ten laste van hen vastgestelde schulden’, zo staat in de uitspraak.

‘Zij hebben dat echter niet gedaan.’ Ook rekent de Raad het hen zwaar aan dat ze ‘gedurende een zeer lange periode’ de aan studie gerelateerde zaken ‘vrijwel geheel’ overlieten aan hun moeder. Zonder navraag te doen.

Hoe ze aan die OV-kaarten kwamen? „Grote kans dat ze ons die gewoon in de hand heeft gedrukt”, zegt hij. „Wij hebben ze nooit aangevraagd, ontvangen of opgehaald, in ieder geval.”

Misschien naïef, zegt Nick nu. „Maar mijn moeder regelde toen alles. Ik had geen idee. En je gaat er toch niet vanuit dat je moeder je oplicht? Dan is toch het einde zoek?”

Vervalste handtekening
Frans pakt de papieren van DUO erbij. Destijds ging een aanvraag nog op papier. Het handschrift van de gemachtigde is precies dezelfde als die van de student die de financiering aan moet vragen.

„Ik heb dit formulier niet ingevuld”, zegt Frans. Ze kunnen zich niet herinneren dat zij deze ondertekend hebben.

Lees ook  Russische powerlifter breekt beide knieën bij extreme oefening

„Mijn handtekening staat er wel onder, maar die heb ik niet gezet.” Hij wijst. „De lus die ik er normaal in zet is niet eens afgemaakt.”

Voor 2500 euro hebben de broers handtekeningenonderzoek laten doen, maar tevergeefs. „Er waren te weinig referentiehandtekeningen uit die periode om vast te kunnen stellen of ze wel of niet van ons waren.”

Frans schudt het hoofd. „Ja, wat teken je in die tijd? Het diploma van je middelbare school. Meer niet.” Beide hebben ze het gevoel dat ze de zaak niet kónden winnen: „We waren er niet tegen opgewassen.”

Begrip van de Dienst Uitvoerend Onderwijs ervoeren ze niet. Een medewerker gaf in een mail toe dat het aanvragen van studiefinanciering destijds fraudegevoelig was, maar naar een tegemoetkoming, laat staan een handreiking, konden ze fluiten.

„Het laat hen koud.” De broers vinden dat DUO ‘op zijn minst even had kunnen praten’ met hen. „Waarom moet het zo? Ze kunnen er toch iets menselijker in staan?”

Oneerlijk
Iedere maand betaalt Nick 325 euro van zijn schuld terug. Frans 370. Al drie jaar lang. „We hebben samen al 22.000 euro afgelost.”

De jongste broer moet nog beginnen. Het is oneerlijk en onrechtvaardig, vinden ze. „Iedere maand word je weer herinnerd aan die shit die onze moeder heeft veroorzaakt.

En zij is een soort lachende derde. Ze heeft een nieuwe vriend, krijgt AOW en mijn vader betaalt een deel van zijn pensioen aan haar. Het is de omgekeerde wereld.”

Civiele zaak
Wat voor de broers nog een optie is, is om een civiele procedure tegen hun moeder te starten. In Duitsland, omdat ze daar woont.

Maar dat zou zo’n langslepende en dure zaak worden, dat het hen afschrikt. En ze hebben al een knauw gehad, van die zaak tegen DUO.

„Als we in die civiele procedure geen gelijk krijgen, heb je nog een keer het studieschuldbedrag aan advocaatkosten.” Hij heeft een jong gezin, net als zijn broer. „Dat risico kan ik niet lopen.”

Frans knikt: „Genaaid worden is simpel maar je gelijk halen is complex, duur en tijdrovend.” En dus proberen ze het te accepteren, hoe moeilijk ook. „We hebben pech dat we een moeder hebben waar geestelijk iets niet mee in orde is.”

Ongeloof blijft
„Het is zo’n klotezooi geweest allemaal”, vervolgt Nick. „Je merkt ook nu dat het nog steeds heel erg speelt. Je wordt er zo nijdig om, het blijft gewoon bij je.

Ik heb het geluk dat ik een gezin heb, een normale baan en iedereen gezond is. Want als ik hierdoor aan de grond had gezeten en alleen was geweest…” Hij wil er niet teveel aan denken.

Een kleine twintig jaar zullen ze nog aan het afbetalen zijn. Iedere maand honderden euro’s, die ze liever in hun gezinnen hadden gestopt.

Ze proberen erom te lachen. Af en toe, in ieder geval. „Dat is beter dan het alternatief.” Maar het ongeloof over waar hun moeder toe in staat was, zal blijven. Voor altijd.

Advocaat: ‘Client wil niet meer lastig gevallen worden’
Advocaat Ingrid Weijers laat weten, nadat deze krant contact had met de moeder van de broers, dat haar cliënte ‘haar kant van het verhaal absoluut niet in de pers wil vertellen’.

„Ze wil niet meer lastig gevallen worden. Kunt u zich niet voorstellen dat iets dergelijks toch wel heel pijnlijk is, dat het weer opgerakeld wordt? Dat is toch nergens zinvol voor?”

Dat het recente verhaal bij RTL Nieuws en de crowdfundingsactie daar aanleiding voor zijn, gaat er niet in.

„Dit (de crowdfundingsactie, red.) is een zeer merkwaardige actie van de kinderen”, zegt Weijers. Ze heeft het verhaal niet gelezen, maar zegt wel: „Er is geen enkele aanleiding om aan te nemen dat wat er gezegd wordt, ook juist is.”

Ze wijst op de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep, die nadelig uitpakte voor de broers, en noemt hun verhaal ‘volstrekt uit de lucht gegrepen’.

Maar de advocate wijst niet op de uitspraak in hoger beroep, door het Oberlandesgericht Oldenburg.

De Duitse rechtbank stelde eind 2017, in een zaak over alimentatie, aangespannen door moeder tegen vader: ‘Aanwijzingen dat de zonen moeder onterecht beschuldigen, zijn er niet.’

Eerder had het Amtsgericht Nordhorn, een lagere rechtbank, dat ook al gesteld. De Centrale Raad van Beroep boog zich specifiek over de ‘procedure DUO’, niet over de vraag of moeder zoons wel of niet heeft opgelicht.

Frans van Hoorn senior (67): ‘Ik denk niet dat alles op is’
Hij komt zijn ex-vrouw af en toe nog wel eens tegen. Dat kan niet anders, zegt Frans van Hoorn senior (67); zo groot is Bad Bentheim immers niet.

Ondanks alles wat er gebeurd is, bleef ze er wonen. Tot zijn spijt. „Ik had eigenlijk gehoopt dat ze zou verdwijnen.”

Doffe ellende, noemt hij het, waar zijn uit elkaar gevallen familie mee moet dealen. Dat moment dat ze ‘de deur uit marcheerde’, staat in zijn geheugen gegrift.

„In het begin was ik laaiend, maar als je kwaad blijft, heb je jezelf ermee.” Hij probeert het een plek te geven. „Stress is alleen maar slecht.”

Deels verwijt Frans van Hoorn senior het zichzelf ook; van zijn rekening in Munster werden ook iedere maand grote bedragen gepind.

„Ik stond daar 5000 euro in de min.” Hij is te lichtzinnig geweest, zegt hij nu. „Ik had het beter moeten controleren. Als ik dat gedaan had, was dit nooit gebeurd.”

Het kan best zijn dat zijn zoons zonder dat ze het doorhadden iets getekend hebben. „Ze zaten toen veel boven.

Als dan je moeder langs komt die zegt: ‘Teken even, dan kan ik dit op de post doen’. Dat gebeurt. Formeel klopt het niet, maar zo gaat dat in een gezin.”

Wat voor de kinderen gold, gold ook voor hem. „Ik vond dat ik mijn vrouw moest kunnen vertrouwen, zij dat zij hun moeder moesten kunnen vertrouwen. Bleek in beide gevallen niet zo verstandig te zijn…”

Ze was niet verslaafd, zat niet stiekem in het casino, kocht zich niet gek aan dure kleding. „We hadden een normaal leven.

Ik weet niet wat ze ermee gedaan heeft.” Van Hoorn senior verwacht niet dat alles op is. „Ik denk dat ze ergens een kluisje heeft en daar voor een paar ton aan contanten in heeft liggen, en daar eens per maand langs rijdt, om op te halen wat ze nodig heeft.”

Naast haar AOW én de helft van zijn pensioen, want die krijgt ze ook. „Dan heeft ze een perfect leven”, klinkt het ironisch.

Hij probeert zijn zoons te helpen waar hij kan. Maar zijn ex-vrouw hoeft hij niet meer te zien. „Van binnen ben ik nog boos, maar dat probeer ik te temperen. Ik ben vooral teleurgesteld.”

Angst van paniekshoppers wordt werkelijkheid: er dreigt een wereldwijd tekort aan toiletpapier

School dwingt leerlingen uit de kast te komen: ‘Zeer onveilig’